Dolfijnen

Mensen voelen een speciale band met dolfijnen. Daarom willen we ze graag van dichtbij bewonderen. Dat is begrijpelijk, want dolfijnen zijn ook heel bijzondere dieren. Een bezoekje aan een dolfinarium is dan ook een populair dagje uit. En misschien heb je op vakantie zelfs wel eens gezwommen met dolfijnen. Er is een enorme entertainmentindustrie rondom dolfijnen ontstaan. Wat zijn de gevolgen voor de dieren zelf?

Dolfijnen in de vrije natuur

Dolfijnen zijn zeer intelligente zoogdieren. In het wild maken dolfijnen onderdeel uit van hechte en buitengewoon complexe (familie)groepen. Ze kunnen daarbij interactie onderhouden met honderden dieren. Dat sociale gedrag is belangrijk voor ze: zo vinden ze bescherming, liefde en genegenheid. Wetenschappers hebben ontdekt dat dolfijnen zelfbewustzijn hebben, je kunt ze daarom makkelijk vergelijken met een mens, met een kind.

Dolfijnen in de natuur zwemmen zo’n 50 tot 80 kilometer per dag. Ter illustratie: heel de gemeente Harderwijk beslaat nog niet eens 50 vierkante kilometer. In de vrije natuur hebben de dieren een territorium tot wel 300 vierkante kilometer en spenderen ze ook nog eens een groot deel van hun tijd aan migreren. Zo kunnen dolfijnen binnen 20 dagen een afstand van 1.076 kilometer afleggen. Dat is ongeveer net zo ver als van Harderwijk naar Warschau, Polen, hemelsbreed.

Door hun mooi gestroomlijnde lichaam kunnen dolfijnen grote snelheden bereiken in het water. Ze kunnen ook erg diep duiken, tot wel 200 meter. Dat is dieper dan onze Euromast hoog is. Een dolfijn kan tot 20 minuten zijn adem inhouden en brengt in de natuur bijna 90% van de tijd onder water door. Samen jagen ze op vis, ontwikkelen vriendschappen en spelen met elkaar.

Een heel belangrijk zintuig van een dolfijn is de sonar. Door de weerkaatsing van de ultrasone geluiden weet een dolfijn of er obstakels in het verschiet liggen. De sonar stelt een dolfijn in staat de hele omgeving te verkennen (andere dolfijnen, roofdieren, hindernissen).

De ingrijpende gevolgen van gevangenschap

Een dolfijn heeft de ‘pech’ dat het lijkt alsof hij altijd lacht, ongeacht hoe zijn gesteldheid is. Dit is slechts de vorm van zijn gezicht en heeft niets met emotie te maken. Zelfs een doodzieke dolfijn ‘lacht’ dus nog. Dolfijnen in gevangenschap kampen met trauma’s en depressie. Eigenlijk, omdat alle zaken die een dolfijn bijzonder maken, en hun natuurlijke gedragingen, niet tot uiting kunnen komen.

In gevangenschap is een dolfijn vrijwel altijd onderdeel van een groep die niet de zijne is. Er worden nog altijd dolfijnen wild gevangen, bijvoorbeeld jaarlijks in Taiji, en aan dolfinaria wereldwijd verkocht. Ook in het Dolfinarium in Harderwijk zwemmen nog een aantal dolfijnen die destijds in het wild gevangen zijn. Dolfijnen worden dan uit hun hechte familie gerukt en bij andere, vreemde dolfijnen geplaatst met alle gevolgen van dien. Zo spreekt elke groep dolfijnen zijn eigen specifieke taal. Dolfijnen uit verschillende groepen verstaan elkaar niet. Wanneer ze toch bij elkaar worden opgesloten, leidt dit dan ook gegarandeerd tot conflicten en agressie. Maar ook in gevangenschap gefokte dolfijnen hebben het slecht. Zij kennen de hechte groepen niet, maken zelden vrienden en voelen dan geen liefde en genegenheid. In tegenstelling tot hun wilde soortgenoten worden ze gedwongen in emotionele isolatie te leven in kleine, kunstmatig samengestelde groepen.

De sonar van de dolfijn zorgt in er in gevangenschap voor dat hun ultrasone geluid altijd wordt weerkaatst door de (betonnen) wanden die hen permanent omringen. Hier kunnen de dieren knettergek van worden. Het (betonnen) bassin biedt bovendien op geen enkele manier voldoende uitdagingen om het hoog intelligente brein van de dolfijnen te prikkelen, zoals de dynamische oceanen waar ze thuishoren dat wel kunnen.

Het is om al deze redenen dat dolfijnen in gevangenschap vaak kalmeringsmiddelen, antidepressiva, antibiotica en andere (vitamine)supplementen toegediend krijgen. Deze middelen zorgen ervoor dat dolfijnen niet lusteloos aan het wateroppervlak dobberen. Dolfijnen in gevangenschap lijden vaak aan verveling, mentale stress, verlaagde weerstand, apathisch en stereotiep gedrag.

 

Zorgen ze in een dolfinarium dan niet goed voor de dieren?

We betwijfelen niet dat medewerkers van bijvoorbeeld het Dolfinarium in Nederland hun uiterste best doen om de dieren goed te verzorgen, naar omstandigheden. Een dolfinarium heeft hier natuurlijk zelf ook baat bij. De dolfijnen zijn immers een belangrijke bron van inkomsten.

De kern van het probleem zit hem in de omstandigheden zelf. Dolfijnen zijn eenvoudigweg niet geschikt voor een leven in gevangenschap. Er is geen faciliteit in de wereld, hoe groot ook, die deze fantastische dieren in hun complexe behoeften kan voorzien.

Zelfs in de grootste dolfinaria ter wereld leven dolfijnen in nog geen 0,000001% van hun natuurlijke leefruimte. Hoe groot een bassin ook is, dolfijnen kunnen er nooit lange afstanden zwemmen, nooit diep duiken, nooit hun jachtinstinct volgen. Ze kunnen nooit de sonar, één van hun belangrijkste zintuigen, fatsoenlijk gebruiken. De dieren groeien op in kleine, door mensen kunstmatig samengestelde groepen. Familiebanden die (door kunstmatige inseminatie) ontstaan, worden in dolfinaria regelmatig onnatuurlijk vroeg verbroken.  Dit komt, omdat dieren vaak in verschillende bassins worden gehuisvest, maar ook tussen dolfinaria worden uitgeruild. Het water in sommige dolfinaria bevat ook wel chloorverbindingen wat geenszins op zeewater lijkt. En in de natuur worden dolfijnen natuurlijk nooit blootgesteld aan schallende muziek en grote groepen klappende mensen die hun aandacht vragen.

Kortom, alles druist tegen de natuur in.

Maar een dagje naar een dolfinarium is toch heel educatief?

Een dolfinarium zal zeggen dat educatie een groot onderdeel van hun intentie is. Maar, wat leren we nu precies van (gedrogeerde) dolfijnen die rondzwemmen in een betonnen bak of bassin en op een fluitsignaal uit het water omhoog springen? We leren niets van hoe dolfijnen leven, van hun complexiteit, van hun bijzondere eigenschappen. Geen van die zaken komt tot uiting in een dolfinarium! Het heeft alles te maken met commercie en het verdienen van geld, en helemaal niets met dierenwelzijn en educatie.

In gevangenschap krijgt een dolfijn dode vis te eten. Dit herkennen ze aanvankelijk helemaal niet als voedsel, omdat het niet natuurlijk is voor een dolfijn. De dolfijn is voor voedsel volledig afhankelijk van zijn trainer en daardoor heeft de trainer alle controle over de dolfijn. Deze controle vormt een effectieve methode om dolfijnen zaken aan te leren. Rechtop zwemmen, dansen op muziek, met een bal spelen. Het ziet er allemaal leuk uit, maar heeft niets met de natuur van een dolfijn te maken.

Zoals je hierboven hebt kunnen lezen, heeft gevangenschap bovendien ingrijpende gevolgen voor de dieren. We beperken hen ernstig in hun natuurlijk gedrag puur voor ons eigen vermaak. Door een dolfinarium te bezoeken, leren we kinderen dat dit oké is. Dat we dieren mogen gebruiken, ondanks de nadelige gevolgen voor de dieren zelf, gewoon, omdat het kan.

Die dolfijnen kunnen toch niet meer overleven in het wild? Dan gaan ze dood!

Dolfijnen die heel, of een groot deel van, hun leven in gevangenschap hebben doorgebracht, kun je natuurlijk niet zomaar in het wild loslaten. Dat begrijpen wij ook. Wanneer we het erover eens zijn dat deze dieren niet in gevangenschap horen, rijst dan ook de vraag hoe om te gaan met de bestaande dolfijnen die al in gevangenschap leven. Er bestaan wel rehabilitatieprogramma’s waarbij dolfijnen stapsgewijs wordt aangeleerd hoe ze zich weer in het wild kunnen redden bijvoorbeeld door in hun eigen voedsel te voorzien. Een aantal malen is dit ook al succesvol gelukt. Niet voor elke dolfijn zal dit echter haalbaar zijn. Experts zouden dit per dier moeten bepalen. Een alternatief kan dan nog worden gezocht in de vorm van een semi-natuurlijke situatie zoals ‘sea pens’, zeebaaien. Hoewel deze ook nadelen kennen, kunnen de dieren er in ieder geval veel beter hun natuurlijk gedrag en instincten volgen dan in een klein bassin. Allerbelangrijkste is echter dat zelfs als de dieren niet terug zouden kunnen naar het (semi-)wild, dit natuurlijk geen argument is om vóór gevangenschap en dolfinaria te zijn. Dan ontstaat er namelijk een self-fulfilling prophecy. Dolfinaria fokken er immers steeds opnieuw dolfijnen in gevangenschap bij, waarvoor dan weer hetzelfde zou gelden. Op deze manier houd je een vicieuze cirkel in stand.

 

Verandering is gaande

Gelukkig zien we langzaam een kentering in bewustzijn. Steeds meer mensen beseffen dat het houden van dolfijnen in gevangenschap gepaard gaat met dierenleed. Veel wetenschappers, mariene biologen en zelfs ex-dolfinarium medewerkers spreken zich tegenwoordig uit tegen dolfijnen in gevangenschap. In landen als Bolivia, Costa Rica, Kroatië, Griekenland, India, Nicaragua, Slovenië, Cyprus, Chili en enkele staten van de USA zijn dolfinaria al verboden. Andere landen zoals Zwitserland, Hongarije, Brazilië, Luxemburg, Noorwegen en Groot-Brittannië hebben dusdanige wetgeving aangenomen dat dolfinaria er niet (meer) voorkomen.

 

Meer informatie

Voor meer informatie kun je onder andere hier kijken: