Palmolie

Ooit leefden ze in Azië, wijd verspreid in de talrijke bossen: orang-oetans. Op dit moment leven ze slechts nog op Sumatra en Borneo. Beide soorten zijn ernstig bedreigd en bijna uitgestorven. Alles vanwege het verlies aan leefgebied en stropen. De orang-oetan plant zich langzamer voort dan andere primaatsoorten. Een vrouwtje krijgt eens in de 7/8 jaar een baby. De baby’s zijn de eerste 5 jaren van hun leven afhankelijk van hun moeder. Orang-oetans worden zo’n 45 jaar in het wild en een vrouwtje krijgt normaal gesproken niet meer dan 3 kinderen in haar leven. Dit betekent dat de orang-oetan populatie langzaam groeit en maar moeilijk herstelt van de ontbossing en de jacht. De orang-oetan staat het dichtst bij de mens als soort: we delen 96,4% van ons DNA.

Waarom is de orang-oetan bijna uitgestorven? Palmolie.

Oliepalmplantages bevinden zich rondom de evenaar. De evenaar is een ideale plek voor een oliepalm om te groeien. Aan een oliepalm groeien vruchten waaruit olie wordt gewonnen. Om plaats te maken voor de oliepalmplantages worden tropische bossen gekapt. De mensen die daar wonen raken daardoor hun woonplek kwijt. Bovendien leidt palmolieproductie vaak tot watervervuiling en erosie. Als men bossen vernielt om plaats te maken voor palmolie komt er koolstof uit de beplanting vrij in de atmosfeer. Het is met name door de ontbossing dat Indonesië ‘s werelds derde hoogste uitstoot heeft, na de Verenigde Staten en China. Daarnaast worden natuurlijk ook de leefgebieden van dieren verwoest. Specifieke diersoorten die hun leefomgeving verliezen zijn orang-oetans, tijgers, olifanten en neushoorns.

Je gebruikt veel meer palmolie dan je denkt!

De plantages zijn bedoeld om palmolie te produceren. 80% van alle palmolie wordt gebruikt voor voeding. 20% van de palmolie wordt gebruikt voor andere producten zoals zeep, schoonmaakmiddelen, cosmetica en biodiesel. Zonder dat je het in de gaten hebt, gebruik je dagelijks palmolie. Het zit in ontelbaar veel producten. Chocolade, broodbeleg (pasta/pindakaas), zeep, cosmetica en chips bevatten bijvoorbeeld allemaal palmolie. De bevolking groeit wereldwijd, de vraag naar (producten met) palmolie wordt groter en dus worden er steeds meer bossen gekapt om plaats te maken voor oliepalmplantages. De gevolgen zijn desastreus. Hele leefgebieden verdwijnen, dieren inclusief. Ook slachtpartijen door plantage-eigenaren, die de apen zien als ongedierte, komen voor. Honderden orang-oetans sterven elk jaar door toedoen van de mens. Een eeuw geleden leefden er naar schatting nog 230.000 orang-oetans. De Orangutan Conservancy schat in dat er nu, in 2016, op Borneo en Sumatra slechts nog 45.000 orang-oetans over zijn. Extra schokkend is dat hun aantal daarmee in de afgelopen 10 jaar alweer 25-30% is afgenomen. Als dit zo doorgaat, is de verwachting dat de dieren over 25 jaar zullen zijn uitgestorven.

Duurzame palmolie

Ook in Nederland worden levensmiddelen en schoonmaakproducten verkocht waarin biologische palmolie is verwerkt. Dit is te herkennen aan het RSPO-logo. Sinds 2003 werkt onder andere het Wereld Natuur Fonds aan internationale regels (in het RSPO-overleg: Roundtable on Sustainable Palm Oil) om duurzame oliepalmteelt te bevorderen. Dit gebeurt in overleg met bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de teelt, handel en het gebruik van de olie. Het uitgangspunt is dat er alleen teelt plaatsvindt op plekken waar dat niet ten koste gaat van mensen, dieren en de natuur. In 2014 was volgens RSPO 18% van de palmolie die wereldwijd werd geproduceerd duurzaam.

Toch zijn er bij verschillende NGO’s ook zorgen over het keurmerk. Initiatieven zoals ‘Go Palm Oil Free‘ van Stichting JAAN waarschuwen ervoor dat RSPO tot op heden slechts beperkt effect heeft gehad in het voorkomen van ontbossing. Conflicterende belangen van aanbieders en klanten binnen RSPO vormen een handicap, geven zij aan. De RSPO-criteria zouden daarnaast teveel ruimte overlaten voor interpretatie en daarmee een fragiele basis vormen in landen met een zwakke overheid, corruptie of slordige landregistratie. Hierdoor bestaat risico dat het lidmaatschap slechts wordt ingezet als een façade zonder dat er in de praktijk iets verandert.

Palmolie-vrij

Wat kun jij doen? Jouw belangrijkste wapen tegen dit alles is je boodschappenwagen. De beste manier om concreet iets te kunnen betekenen in de strijd tegen palmolie is door het niet te kopen. Bekijk daarom goed de ingrediënten van je voedingsmiddelen, schoonmaak- en verzorgingsproducten. Bedenk daarbij dat het gebruik van palmolie ook vaak wordt verborgen, bijvoorbeeld onder de algemene noemer “plantaardige oliën en vetten”. Voor tips hoe je palmolie kunt vermijden, kun je kijken op de websites van Palmolievrij en Go Palm Oil Free. Het filmpje hieronder laat zien hoe belangrijk het is dat we schadelijke palmolie boycotten.