Mestvarkens

Er leven in Nederland rond de 12 miljoen varkens. Zie jij ze wel eens?

In de jaren 50 had een boer gemiddeld 7 varkens. Tegenwoordig zijn dat er al 3.000 (CBS, 2013). Het aantal varkensbedrijven daalt in Nederland al jaren. Sinds 2000 is nog maar 1/3e van de bedrijven over, maar tegelijkertijd is de gemiddelde bedrijfsomvang verdubbeld (LEI, Wageningen UR). Het aantal megastallen met mestvarkens is tussen 2005 en 2013 bijna verviervoudigd. Wat betekent deze enorme schaalvergroting voor de dieren?

Opgesloten

Varkens zijn zeer intelligente, sociale en actieve dieren. In de natuur besteden ze het grootste deel van hun tijd (75%) aan wroeten en snuffelen om hun omgeving te verkennen en naar voedsel te zoeken. Varkens hebben dan ook soortgenotencontact nodig en veel afleiding.

Een varken van 100 kilo hoeft volgens de Europese wet maar 0,65 m2 de ruimte te hebben. Stel je eens voor: dat is een nog kleiner oppervlak dan de gemiddelde dixi! Biggetjes worden erg vroeg bij hun moeder weggehaald. Ze kampen daardoor regelmatig met een lage weerstand. Veel biggen sterven. Biggen die wel overleven worden doorgaans opgesloten en vetgemest in donkere, kale stallen met harde betonnen vloeren zonder stro. Even lekker een modderbad nemen, is er niet bij. Frisse lucht ook niet. Varkens in de vee-industrie komen hun hele leven lang nooit buiten.

Gestoord gedrag

Vanwege het gebrek aan ruimte kunnen de dieren hun natuurlijk gedrag niet goed uitoefenen. Spelen of wroeten is er vrijwel niet bij. Misschien hangt er wel wat verrijkingsmateriaal, bijv. een ketting met een bal, maar daarop raken dieren al snel uitgekeken. Ook is er geen ruimte om op een aparte plek behoefte te doen, terwijl varkens van nature juist heel zindelijk zijn. Gebrek aan afleiding (verveling), overbezetting, een slecht klimaat, voedingsproblemen zijn allemaal zaken die stress kunnen veroorzaken. Hierdoor vertonen veel varkens gestoord gedrag. Ze bijten bijvoorbeeld constant aan de stangen van hun hok. Of vertonen agressief gedrag naar elkaar zoals bijten in staarten, oren en poten.

Verminkt

In plaats van de leefsituatie aan te passen, passen we het dier aan. Vrijwel meteen na de geboorte wordt bij biggetjes zonder verdoving de staart afgebrand of afgesneden met een heet mes. Alleen al in Nederland overkomt dit ongeveer 25 miljoen biggetjes per jaar. Ook worden de tanden afgeslepen. En bij de meeste boeren worden de biggen nog gecastreerd. Castratie moet (sinds kort) verplicht onder verdoving gebeuren, maar aan de napijn wordt niet consequent iets gedaan.

Slacht

Een deel van de dieren (zo’n 3,5 miljoen varkens en 6,5 miljoen biggetjes per jaar) wordt levend op lange, stressvolle transporten naar het buitenland geëxporteerd, variërend van Duitsland tot ver in Oost-Europa. Daarnaast worden in ons land jaarlijks zo’n 14 miljoen varkens geslacht (CBS). Een varken kan wel 15 tot 20 jaar oud worden. In de vee-industrie worden de dieren met 5 á 6 maanden geslacht. Door ziektes en verwondingen redt 1 op de 6 varkens die leeftijd nog niet eens.

Voor de slacht moeten de dieren worden verdoofd. Dit gebeurt o.a. met CO2 (koolzuurgas). CO2 is zeer pijnlijk om in te ademen. Ook veroorzaakt het een ernstig gevoel van verstikking. Bij CO2-vergassing ervaren varkens zeker 20 seconden doodsangst, ademnood, paniek en doen ze verwoede pogingen te ontsnappen. Bij elektrische verdoven zijn de dieren doorgaans wel meteen bewusteloos. Nadeel van deze methode is weer dat de dieren individueel een lopende band op gaan. Dit veroorzaakt bij de groepsdieren veel angst en stress. Ook kan de verdoving falen bijvoorbeeld door niet goed afgestelde apparatuur.

Maar, gelukkig kan het ook beter!

Het lijden van dieren valt bij het eten van vlees helaas nooit volledig te voorkomen, denk bijvoorbeeld ook aan transport en slacht. En natuurlijk wordt het dier er speciaal voor doodgemaakt, meestal op een fractie van hun natuurlijke levensduur. Je kunt daarom ook (vaker) kiezen voor een gezond en lekker plantaardig alternatief. Tegenwoordig is er gelukkig volop aanbod, ook in de reguliere supermarkten. En op internet zijn de heerlijkste recepten te vinden. Of je nu van uitgebreid koken houdt of niet, voor elk wat wils! Een plantaardig dieet is bovendien ook nog eens duurzamer, wist je dat? De veeteelt speelt namelijk een belangrijke rol bij de opwarming van onze aarde, ontbossing, water- en voedselverspilling. Meer hierover kun je lezen onder ‘Gevolgen voor de natuur‘ en ‘Gevolgen voor de wereldvoedselverdeling‘.

Wil je toch (soms) vlees eten, probeer dan in ieder geval te kiezen voor biologisch. In de biologische en biologisch-dynamische landbouw hebben vleesvarkens binnen 1,3 m2 ruimte (dat is 2 keer zoveel als in de bio-industrie). Ook hebben de dieren jaarrond een vrije uitloop naar buiten met gemiddeld 1 m2 per varken. In de stallen is de vloer bedekt met stro. Er is een schuurpaal en de mogelijkheid om te wroeten. De dieren mogen hun staart houden en hun tanden worden niet afgeslepen. Castratie gebeurt onder verdoving. Er is nog steeds sprake van transport naar het slachthuis, maar niet buiten onze Nederlandse grenzen. Je kunt dit vlees herkennen aan de diverse keurmerken voor biologisch of gelijkwaardig daaraan. Dit soort vlees is uiteraard wel wat duurder. Kun je dit moeilijk opbrengen, maar vind je het wel belangrijk? Probeer dan wat minder vaak en/of wat minder grote porties te kopen. Op die manier scheelt het alweer in de prijs. 

Meer informatie

Eind 2015 bracht de Stichting Varkens in Nood het rapport ‘120 Misstanden in de Nederlandse Varkenshouderij anno 2015’ uit. Dit rapport kun je hier lezen.